گروه کوهنوردی زاگرس پاوه

برنامه های گروه کوهنوردی زاگرس پاوه در سال 1394

 

برنامه های گروه کوهنوردی زاگرس پاوه در سال 1394

 

 

ردیف

نام برنامه

تاریخ

1

کبیر کوه   ایلام

20و21 فروردین

2

کوره میانه مریوان

11- 12  اردیبهشت

3

زرین کوه  البرز

13،14،15خرداد

4

دریاچه گهر

26 ،27 ، 28تیر

5

هه لگورد کردستان عراق

درصورت عدم تحقق علم کوه

20-21-22-23مرداد

6

یخچال همدان

2-3 مهر  

7

قله زاولی شاهو

23 بهمن

+ نوشته شده در  چهارشنبه نوزدهم فروردین ۱۳۹۴ساعت 13:25  توسط سرحدرستمی  | 

کوهپیمائی از کنار دریاچه دربندیخان تا گردنه (ره مه رو)

کوهپیمائی از دروله (کنار دریاچه سد دربندیخان)تا گردنه (ره مه رو)

 در روزجمعه 7فروردین 1394 با حضور آقایان :سید فاتح حسینی -احمد رستمی -کمال حیدری -صباح میرانی -سیروس احمدی - پیمان احمدی -حشمت بهشتی زاده - میلاد صالحی -وسرحد رستمی وبا شرکت دوست ومهمان گرامی آقای لقمان محمودی که زحمت راهنمائی گروه را هم به عهده داشتند سوار یک دستگاه سایپا دو کابین شده واز طریق مره خیل به دروله در کنار دریاچه سد دربندیخان رسیده وشب را در آنجا بیتوته کردیم وصبح ساعت 8از طریق (سه ر سوره وان) (داره قریله) و(کویله )بعد از 11ساعت کوهپیمائی به گردنه (ره مه رو )رسیدیم.که در آنجا دوست گرامی آقای سردار رستمی از اهالی لشکر گاه وطایفه ایناخی رحمت کشیده وبه استقبال ما آمده وما رابه پاوه رساند با تشکر از ایشان وآقای لقمان محمودی.

 

روستای دروله علیا

 

دریاچه سددربندیخان

 

 

 

 

 

 

مناظر بسیار تاسف بار خشک شدن جنگلهای کردستان بر اثر آتش سوزی وتغییرات آب وهوایی

 

 

 

دورنمای گردنه برف گیر تته

 

 

روستای بانی لوان  در ته دره در کنار رودخانه (لیله)

 

 

 

 

 

گردنه رمه رو

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم فروردین ۱۳۹۴ساعت 14:43  توسط سرحدرستمی  | 

صعود زمستانه به شاهو به مناسبت هفته درختکاری

صعود 8اسفند به قله 3250متری زاولی (شاهو)

 

کولاک در ارتفاعات شاهو (دره لاره کاو)

هشت نفر از اعضای گروه (آقایان طاهر حسام پناه - احمد رستمی -حشمت بهشتی زاده -پیمان احمدی -افراسیاب سلیمانی - دلشاد صالحی - میلاد صالحی و سرحد رستمی ) ساعت 7/30 دقیقه صبح در بید میری صعود خو درا آغاز نمودیم باد بسیار شدیدی در حال وزش بود ورشته کوه زاگرس کولاک شدیدی را شاهد بود اما با امید به اینکه طبق معمول بعد ازظهر کولاک فروکش کند به راه خود ادامه دادیم. 

این صعود به مناسبت هفته درختکاری انجام گرفت امیدواریم همه ما در حفظ ونگهداری درختان مخصوصا جنگلهای کردستان کوشا باشیم وبه فرزندان خود هم  این مهم را بیاموزیم.

 

 

کولاک شدید در کوه شاهو

 

 

دره لاره کاو

 

کولاک در دره لاره کاو

کولاک تا ساعت حدود 12 ادامه داشت وباد شدید و سرمای طاقت فرسا پیشروی را مشکل می کرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متاسفانه به نسبت سالهای قبل برف کمتری باریده است

 

 

 

دره پیاز دول پشت سر گروه دیده می شود:

 

 قله 3390 متری  حه وی خانی دیده می شود

 

 برفراز قله زاولی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه دهم اسفند ۱۳۹۳ساعت 8:43  توسط سرحدرستمی  | 

ئەشکەوتی پڕاو(غار پراو)

 
ئەشکەوتی پڕاو 
(به قلم آقای سلام اسماعیل سرخ رئیس هیئت کوهنوردی دیواندره) 

 

 
((( دوزەرەوانی ئەشکەوتی بەسامی پڕاو لە ساڵەکانی 1971 و 1970ی زایینی )))
 
 
گەڕان و دیتن بە شوێن شاراوەکانی ژیان و سروشت تەمەنی بە درێژایی تەمەنی مرۆڤە. ئیرادە و سۆزی دەرون بۆ لای بەرزی و نزمیێەکانی بردوۆە ، کەند و لەندی وەرد داوەتەوە ، و بڕیویێەتی و زانیاری و ئەزموونی بۆتە سەرەتای ئاڵ و گۆڕی لەرەوتی ڕۆژگار. علیم و زانیاری گووراوە . خەون و خولیاکانی مرۆڤی ئەو سەردەمە بۆتە ھێمای خەون و ژیانی و ھۆگری لە ئاوەزو ناخی دا بۆتە ھۆکارێک بۆ وە دی ھاتنی ئوستوورە و ئەفسانە کان.
ڕۆژێک تیری تیژپەڕی مێژوو دەداتە دەست ئاڕەشی کەوانکێش ھەتا لە سەر کێوی دەماوەند بیھاوێژی، و ھورموزد خودای گەورەی فریشتەی با دەستوو دەدا تاکوو ئاگای لەو تیری تیژ پەڕە ببێ و سنووری ئێران و تووران بپێکی و دیاری بکا. ڕۆژێک خودان( خدا، صاحب) و خاوەنی شەڕ و ئاژاوە لە جەستەی دێوی، دێوکرداری وەک دۆڵپا(بوونەوەرێکی ئەفسانەیی زۆر ناحەز و دڕەندەیە لە نێو ئەفسانە کوردیێەکان)لە قووڵایی ئەشکەوتی مێژوودا یەخسیر دەکا، بۆ وەی ئاشتی و سوکنایی باڵ وە سەر وڵات بکێشی و ژیان ریشەدا بوکتێ و ڕێگاژۆ بکات . ڕۆژێک مەودای ژیانی چینایەتی (طبقاتی) برستی لێ دەبڕێ، خۆزیا و بریای خۆی لە حەقایەتی(کوڕە کەچەڵە)دا دەبینێتەوە، کە ئەویندار و عاشقی کچی پالشا دەبێ، کە دەبێتە ئاوسەنەی (ئەفسانە)ی چیرۆکی شەوانی ساردی زستان، وە خۆشی لە دڵییان دەگەڕێ و کوڕە کەچەڵە بە پێزانین و لێزانین وا کارامە و خوین شیرین دەبێ. کچی پادشا دڵی ڵێ دەچێ و شووی پێدەکا، و ئوخژن دەخاتە دڵی ھەمووان.بەڵام ئەو نووسراوەیە دەیەوێ بەو وتارە ئێوە لە دونیای ئوستوورە و ئەفسانەکانی کێو و ئەشکەوتەکان بێنێتە دەرێ و بەیەکەوە بچینە ئەرزی واقیع ، ئەشکەوتێکی بەسام لە دڵی کێوێکی ڕژد کە بۆ خوێ کەسایەتێکی ( character) تایبەتی ھەیە.
بەوتەی (جان میدلتۆن (johan medelton و ( دیوید جادسون Divedjadsoun)ی ئینگلیسی، دۆزەرەوانی ئەو ئەشکەوتە بەسامە. لە ساڵەکانی 1971 و 1970 زایینی بە ئێوێرێستی ئەشکەوتەکان ناودێری دەکەن، ئەویش ئەشکەوتی ((پڕاو)) یا پڕئاو، کە بە یەکێک لە دە ئەشکەوتی بێ وێنە و ڕژدو پڕ لەمپەری دونیا دێتە ئەژمار. چونکینە لە بەرزترین شوێنی خوی لە گۆی زەوی لە کوردوستانی ئێران واتە 3050 میتری لە حاست زەریا ھەڵکەوتوۆە، و بوونی لەو بەرزایە کەسایەتی تایبەتی بەو ئەشکەوتە داوە.
ئەشکەوتی ((پڕاو)) لە پارێزگای کرمانشان لە 12 کیلومیتری باکووری، ڕۆژھەڵاتی ئەو شارە ھەڵکەوتوۆە ، لە بەرزایی کێوێک کە ھەر بەو نێوە نێو دێر کراوە کە بەرزی 3357  میترە.
ئەو ئەشکەوتە بەسام پڕ پێچ و گەوە، تەنگە بەر و خۆفناکە 1454 میتر درێژایی ھەیە و تەنیا 5/752 میتر قووڵایی و ئەستوونی (عمودی) ھەیە کە بە دڵی ئەو کێوە مێژوویێەدا چۆتە خووارێ.
و بە ئێویرستی ئەشکەوتەکانی عالەمی ناوزەد کراوە. ئەشکەوتی ((پڕاو)) لە لایەن ئەشکەوت گەڕان و شاخەوانانی وڵاتی ئینگلیز لە ساڵەکانی 1971 و 1970 زایینی دۆزراوە، و بە دڵی ئەو ئەشکەوتە ھەزار بە ھەزارە داڕۆچوون و نەخشە و خەریتەی تایبەت بەو ئەشکەوتەیان تەیار کرد و فیلم و دکومێنتیان لێ ھەڵگرت و بە دونیایان ناساند. دوای ئەوان شاخەوانانی لەھستان و ئێران زانیاری پتریان تێدا پەیدا کرد. تەمبازای (دست انداز) و دژواری ئەو ئەشکەوتە کاتێک دەست پێدەکا، بە ھۆی ئەوە لە بەرزایی 3050 میتری شاخی (پڕاو) ھەڵکەوتوۆە، چەند شەو ڕۆژت پێدەچێ ھەتا بەو تاریکە سەڵاتە دا بۆ قۆڵایی ئەشکەوتەدا ڕۆچی و 278 چاڵا و ببڕی و تێپەڕکەی، و لە 26 چاڵاو بە تەناف و ( یومار، کەرەسەیەکی شاخەوانی) کە تێیدا شارەزا بی سەرو خووار بکەی . لە ھاوینیش دا بە ھۆی سەرمای لەڕادە بەدەر 1 ھەتا 4 پلە سەروی خاڵ وەکوو یەخچاڵێکی سروشتی وایە کە بەستەڵەکە. بە ھۆی خلیسک بوونی زۆربەی زارکەکانی ئەو ئەشکەوتە، مەترسی خلیسکان و بەر بوونەوە، دایمە لەبەر چاوتە. دڵۆپەی بن میچی ئەشکەوت بە سەر ئەشکەوت گەڕان وەکوو کوتکێکی قورس وایە کە دایمە دڵە خورپەت دەخاتە نێو دلیێەوە. دڵە ڕاوکێیەکی وەرەزکار ڕوحت ئازاردەدا و بەتەڕ بوونی ئازای جەستەت، ھەست بە ترس و تەنیایی دەکەی.و ھەست بە سەرمای لەڕادە بەدەر تاقەت پڕو کێنە. ئەوە لە کاتێک دایە تو سەرمەست لەو داکشانە بۆ خۆۆارێ، کات و زەمانت لێ ون دەبێ، وە پێت خۆشە ماندوو نەناسانە ھەنگاوەکانت ئەو قووڵایانە ببرێ و بگەی بە قاتی ئاخر. تازە نیوەی کارە، دەبێ بە ھەڵکشان بەو تاریکە سەلاتەدا کە وزەو تووانات زۆر لە کەمی داوە ، گیان تەڕ، لەش ماندوو، برسی، چۆن بێتەوە سەرێ و ئەو 26 چاڵاوە کە ھەموو وەک دیوار ساف و لووس بە پەت و تەناف و یومار خۆت ھەڵکێشی. وە ئەگەر وزەو تووانات نەمێنێ مەترسی و سێبەری مردن لەو ئەشکەوتە ھەزار بە ھەزار چۆکت پێدادەدا. کە 5 ئەشکەوتگەڕ(غارنورد) تەنیا لە ڕێگای گەڕانەوە و ھەڵکشان دا تێدا چوون (غەدیر یەزدانی، سەعید ئەمینی، ویکتوریا کیانی راد،ئەمیر ئەحمەدی)، کە تەرمی ویکتوریا و ئەمیر لە چاڵاوی ژمارە 18 دا ماوەتەوە، بەھۆی ئەستەمی ھەڵکشان لە قووڵایی 400 میتری ئەشکەوتی پڕاو دابۆ ھەمیشە دەستەملانی ئەو ئەشکەوتە بوون، وە لەوێ دانێژراون، وەک چیرۆکێکی تاڵ بۆ نەوەکانی داھاتوو بگێڕێتەوە.
ھەر لە بەر ئەوە ، ئەشکەوتگەرانی(غارنوردان) ئینگلیز، ئەشکەوتی پڕاو بە ئەشکەوتێکی بکوژ ناو زەد دەکەن، کە یەکێک کە پڕ مەترسیترین ئەشکەوتی عالەمییە، کە پلەی ڕژدی و ئەستەمی داڕشتنی (OD) نێودێر دەکەن، کە باڵاترین پلەی ئاستەم بۆ ئەشکەوتە.
داڕشتنی کێوەکانی زاگرۆس بە درێژایی قەراغەکانی ڕۆژئاوای ئێران و باشووری ئێران دا تێپەڕ دەبێت ، کە بەرزایی کێوەکانیان 3 ھەزار ھەتا 4میتریش بەرزە کە لە قەوارەی داڕشتن دا جحێل و تازە گووراوە، کە بەشی کاڕەستی (تەپە و دەشتی قسلی «آهک» زۆر تێدا دەبینرێ). بەشی ناوەند و باشووری ئەم کێوانە لە چین خوواردویی ھێڵە پچراوەکان دا زۆر چاڵ و چۆڵی بازنەیی (گڕکانی) تێدایە. کە 100 میلیون ساڵ لەوەبەر گووراون، کە ئەوانە بەرزترین شوێنەکانی زاگرۆسن کە زەرد کێوی بەختیاری 4200 میتر بەرزە.
وە کێوی پڕاو (پڕئاو) لە بەشی قسلێ(آهک) چینەکانی زەوی سەروی کرمانشان تێپەڕ دەبێ داڕێژاوە. ئەو شوێنە لە ئێدامەی باکووری ڕۆژئاوا – باشووری ڕۆژھەڵات یانی ھاو تەریب (موازی) ھێڵی زەوی ناسی سەرەکی زاگرۆسە، کە داوێنی کێوی (پڕاو) لە لایەن شیو و دۆڵی جۆراوجۆر دا پچراوە.
کە لێژای کێوەکان زۆر ڕژدن، بەرزایی زۆر ، ھەڵدێر و ھەڵەمووتی سرۆشتی و دۆڵودەرەی قسلێ و ویشک تایبەتمەندی کێوی(پڕاو)ە. با بە یەکەوە باسەکە بگێۆزینەوە بۆ بیرەوەری دۆزەروانی ئەشکەوتی بە سامی پڕاو. واتە ( دیوید جادسون Dived jadsoun) و ( جان میدلتون ( johon midelton لە سالی 1971 و 1970  زایینی کە بوو بە ھۆکاری دۆزینەوەی یەکێک لە سەرەکیترین عەجایباتی سرۆشتی لە ناوچەی کوردوستان ، واتە ئەشکەوتی (پڕاو).
پێداچوونەوە و خوێندنەوەی ژئوڵوژیک ئەشکەوتی (پڕاو)، پیشانمان دەدا کە لە کاتی پێک ھاتنی ھەتاکوو ئەوڕۆ، ئاڵوگۆڕی کەش و ھەوای جۆراوجۆری بە خۆیەوە دیوە کە بۆتە پێک ھێنەری ئەشکەوتی((پڕاو)). قەوارە و قووڵایی چاڵاوەکان، مێژووی سرۆشتی ئەو ئەشکەوتە پیشان دەدا.
ئێمە تازە لە دۆزینەوەی ئەشکەوتی (مونت کۆکۆی monte cucco) لە وڵاتی ئیتالیا لە ساڵی 1970 گەڕا بووینەوە، کە (جان میدلتون) کوتی دەچم بۆ وڵاتی ئێران. لەوە پێش ئێمە لە ساڵەکانی 1961 – 1967  زایینی دووجار چوو بوینە کێوەکانی (تائوروس)ی ناوەندی (Taurus) و دووجار لە ساڵەکانی 1968 و 1969 زایینی چو بوینە لوبنان، ئەو چووار سەفەرە، تۆوی سەفەر بۆ وڵاتی ئێران و چوونی کوردوستانی لە نێو دڵی ئێمە دا گووراند. کێوەکانی زاگرۆس بۆ ئەو مەبەستە ئامانجێکی سەرەکی بوو، کە لە ھەر شوێنێک ئاو بێ و جسنی شاخەکان لە جۆری بەردی قسلی (آهکی) بێت، دوو ھۆکارن بۆ پێک ھاتنی ئەشکەوت، کە ئەو دوو ھۆکارە لە زاگرۆس دا دەبیندرا، کە خوڵو خاکی زۆرتر ئاوماڵکە (رسوبی)ە . دەمانەویست لە کوردوستانی عێراق دەست پێ بکەین. بەڵام لە ساڵی 970  زایینی لە شاخەکانی کوردوستان عێراق شەڕ بوو کە جێگای ئێمە نەبوو. ھاتینە ئەو باوەڕە. کە کێوەکانی شاھۆ لە پاوە و (پڕاو) لە پارێزگای کرمانشان بۆ ئەو مەبەستە یاریدەر بو. مێژووی جوگرافیای سرۆشتی ئێران و کوردوستانم لەو ناوچەیە سەر وژێر کرد دیتم زانیاری تەنیا لەسەر ئەشکەوتە مێژوویێەکانە و بەس وەک ئەشکەوتی قوری قەڵاو ... ) ، ئێدی شتێکی دیکە وە بەرچاو ناکەوێ.
لە ئاکام دا 11 کەس بۆ ئە و سەفەرە ھەڵبژێردران کە ( جان میدلتون) بوو بە بەرپرسی کارە کە شاخەوان و ئەشکەوتگەرێکی بە ئەزموون و لێھاتوو بوو کە دتکوت خودابۆ ئەوکارەی خۆڵقاندووە.
دەبوایە لە دەستەی دو یا سێ کەسی دا بەش بین بۆ دیتنەوەی ئەشکەوت بە شاخەکان دا ھەڵکشین ، کە ھاوسەرەکەشی یاریدە دەری بوو. کە 8 کەسیان لە دۆزینەوەی ئەشکەوتی (مونت کۆکۆی) وڵاتی ئێتالیا لە گەڵمان بوون . ئێمە زانیاری زۆرمان تا کاتی سەفەر بۆ کوردوستان لەسەر کێوی پڕاو کۆ کرد بۆوە و ( خەریتەی ھەوایی) لە سەر ناوچەکە لە شەریکەی نەوتی ئینگلیز بە قەرز وەرگرت و باقی خەریتەکان لە پێوەرەی (مقیاس) 000/25: 1 بوو لە کتێبخانەی سرۆشتی پادشای (کنزیکتون) وەرمان گرت. 500 میتر تەناف و 300 میتر نێردیوان ، کەلوپەلی پێویست بۆ 11 کەس دبوایە 4000 کیلوێتر بۆ ئەو سەری دونیا راگێوزرێ. کە کێشی(وزن) کەلوپەلەکانمان 5 تۆن بوو کە ڕۆژی 30 مانگی ئاوت ساڵی 1971 زایینی لە ئینگلستان بە ماشێنێکی لەندروێر و ماشێنێکی بار ھەڵگر وەڕێ کەوتین بۆ ئێران. ئەوکات پارێزەری ،پارێزگای کرمانشان ڕێزدار(جەواد شارستانی) بوو . کە دوایی ھاتوو چوویەکی زۆر تووانیمان دوایی5 ڕۆژ جەواد شارستانی ببینین و داوای یارمەتی لێ بکەین، بۆ زانیاری زۆرتری ناوچە و ئیزن وەرگرتن و پشکنینی ناوچە سرۆشتی و شاخاوییەکانی پارێزگای کرمانشان . کارەکەمانی پێ سەیر بوو کوتی بڵێ ئەو شاخوو داخە ئەو بایخەیی بێت کە ئێوەی 4 ھەزار کیلومیتر کێشابێ بۆ ئێرە. رێزدار ((ئیبراھیمی)) سەرۆکی ڕادیو و تەلەڤزیونی کرمانشان بوو کە بۆ رێنما و دیل مانج(مترجم) یەکێک لە ھاوکارەکانی خوی کە کورد بوو بە نێوی (رێزدارعادڵ پوورنەقش) لە گەڵمان خست.
قەرارگا و کەمپی حاوانەوە و سەرەکیمان لە بێستوون لێدا و گەڕان و پشکنین دەستی پێکرد. تەواوی شیو و دۆڵی(شیروانە) ،( تەنگ لۆلان) ،( بێستون)، و ئاوایی ( کەویاران) ،(کۆفا)، گەڕایین و پشکنینمان. جان و دیوید چوونە دۆڵی(برنج) ، ئەوان پێیان وا بوو ھەر جێیک ئاودڕ بێ شانسی بۆ وەدی ھاتنی ئەشکەوت زۆرترە. بە شوێن کانیاوەکان دا دەگەڕاین.
ئاوای (چاڵادۆک)، ئاوایی(مانگ ھەڵات) لە بەرزایی 2300 میتری ، ئامانجی (جان میدلتوون) بوو. کە دوایی کەمپی حاوانە وەمان ھێنا شوێنێک بە نێوی (خزری زیندە) لە 20 کیلومیتری دەرەوەی کرمانشان نزیک کێوی پڕاو و ئاوایی (مانگ ھەڵات) . کارێکی تاقەت پڕوکێن بوو. عادڵ کوتی ھەڵگرتنی ئەو کەرەسانە قورسە ، لە ئاوایی (کۆشکەڵان) ، کابرایەکی بە نێوی (حەسەن) بە 3 ولاخ بارەوە بە کرێ گرت بۆ ھەڵگرتنی بارەکانمان، لە برامبەر (1200 قەران، واتە 5/6 پوند).
دوایی چووینە بەرزاییەکانی(خۆشاکاڵ). دوایی ماندوو بونێکی زۆر، حەسەن بۆ زەماوەندێکی کوردی لە ئاوایی کۆشکەڵان بانگھێشتی کردین کە چێژێکی خوش بوو، بۆ نزیک بوونەوە لە خەڵکی ناوچە . ھەتا ئێرە حەولو دەولمان بێ ئاکام بوو، شتێک بێتە ھۆی دڵخۆشیمان نەمان دۆزیبۆۆە.
لەو بیرە دا بووین بچین بۆ شاخە کانی پاوە و نەوسوود ، لەوێش زۆر ھەلسووڕاین و ئاوی کانیاوەکانمان تاقی کردەوە ، بەڵام بێ ئاکام بوو. ھەتاکوو (جان میدلتون johan medelton) لە ئاوایی (مانگ ھەڵات) لە گەڵ کەلو پەلی پێویست بە کێوی پڕاو دا ھەڵکشا، وە شەوانەش لە بەرزایی 3 ھەزار میتری کێوی پڕاودا دەماوە. ھەتاکوو تۆژینەوە بە ئاکام بگات . دوایی دیتنەوەی چەن کون و کاژێر،زارکی چاڵاوێک سرنجی ئەوان بۆ لای خۆی ڕادەکێشێ.
بەدڵی ئەو چاڵاوەدا ڕۆ دەچن ھەتاکوو 18 چاڵاو دەچنە خووارێ ، ڕۆژی دواتر عادڵ لەگەڵ (جان میدلتون) بە 10 وڵاخ بار کەمپی سەرەکی دیینە سەر کێوی پڕاو.
ھەتا چاڵاوی 12 بە پەت و  تەناف بە ئەستوونی ئەشکەوتەدا ڕۆ دەچن ، ھەتاکوو ئێرە 500 میتر بەدڵی ئەشکەوتەکەدا دا کشابوون، خۆشی لە دڵی ھەڵ مووان دەگەرێ . دەبێتە سەرەتایێک بۆ دۆزینەوەی گەورەترین و مەترسیدارترین ئەشکەوتی عالەمی لە سەر کێوی پڕاو لە بەرزایی 3050 میتری ، نێودێڕ دەبێ بە ئەشکەوتی (پڕاو) . بەڵام گرفتی کارەکە لەوەدایە چوونە خوواری زیاتر زۆر پڕ مەترسییە و ھەمووی ئەو 11 کەسە لە باری فەننی و ئەشکەوت گەڕی تووانایی ئەوەیان نییە بە تەناف بچنە خووارێ، پووڵ و دراوی پێویست لە گۆڕێ دا نەمابوو. ھەتاکوو چاڵاوی 24، کە دەکاتە 500 میتری ئەستوونی ئەشکەوتەکە بە دڵی دا چووینە خووارێ. (جان میدلتون) سەرۆکی لیژنەی ئینگلیسی باقی کارەکەی  لە سەر ئەشکەوتەکە دوواخست . بۆ ساڵێ داھاتوو . کە بە گروپێکی تۆکمە و پەرداخ کارەکە بە ئاکام بگەیێنن.
بە ھەڵسووراویێکی بێ وێنەی (جان میدلتون و دیوید جادسون) تووانییان بەشێک لە دونیای شاراوەی ئەو ئەشکەوتە وەدیار بخەن و تۆماری بکەن تا ئەوکاتە. بەڵام ھەموو شاراوەکان نە دۆزرا بۆوە. خەڵکی ئینگلیز بە دڵگەرمیێکی زۆر کاری تۆژینەوەی ئەو لیژنەیە لە سەر ئەشکەوتی (پڕاو) دەخوێندەوە و ھاودەنگی و ھاوکاری دەکردن و شوێنی کارەکەیان دەگرت. بە تایبەت لە لایەن خەڵکی ئیماندارانی وڵاتی ئینگلیس (چونکینە کاتێک سارا دەمرێ، حە زرەتی ئیبراھیم لە ئەشکەوتێک دا دەینێژێ). شاخەوانی و ئەشکەوتوانی لە وڵاتی ئینگلیس ھۆگری زۆرە . پێویستە بڵێم بۆ ھەوەڵین جار لە 1953ی زایینی لە لایەن تێنسینگ و ھیلاری کە ئینگلیزی بوو، تووانییان وە سەر چیای ئیوێریست بکەوەن ، کە بەرزترین شوێنی گۆی زەوەییە.
بۆ جاری دوھەم جان میدلتون گروپێکی تۆکمە و شارەزا بە فەننی شاخەوانی و ئەشکەوت گەڕی ھەڵبژارد کە بتوانن بە پەت و تەناف بە تایبەت گرێ پرۆسیک (جۆرێک فەننی شاخەوانی بە تەناف) کار بکەن . 1300 میتر تەناف ، 750 میتر نیردیوان و کەلو پەلی پێویست و ماشێنی لەندروێر، و ماشینێکی بارھەڵگر ، گوێزایەوە بۆ ئێران و گرێبەستی (قرارداد) کارە کەمان لە گەڵ تەلەفزیونی ITN کە کانالێکی ڕاگیاندن بوو، بۆ پشتیوانی ماڵی لە بەرامبەر بڵاوکردنی کارەکەمان .
دووشەممە 17ی جولای ، جارێکی دیکە بۆ ئیدامە و درێژەدانی کاری ناتەواوی ئەشکەوتی پڕاو ھاتینەوە کرمانشان و ڕێزدار(شاپوریان) نوێنەری سەفارت لە حەولو دەولی کارەکەمان دا بوو. چووار حەوتوو مۆلەتی کارەکەمان بوو . کە ھاتینەوە کرمانشان، ئاگادار کراین کە دوایی گەڕانەوەمان بۆ ئینگلیس ، ھێندێک ئاڵوگۆڕی پێک ھاتوۆە. لە ئێران لە لایەن دەنگ و ڕەنگی کرمانشان لە زارکی ئەشکەوتی پڕاو فیلم و دکۆمێنتیان ھەڵ گرتبوو و گروپێکی ئەشکەوت گەڕی وڵاتی لەھستان لە مانگی ژوئن بە شوێن ئێمە داھاتبوون ، چوو بوونە نێو ئەشکەوتەکە و پێمان وا بوو ھەتا ئەو شوێنی کە ئێمە چوو بووینە خووارێ ، ڕۆ چوو بوون ، بەڵام ھەتاکوو چاڵاوی 13 چوو بوونە خووارێ و دستیان لە کارەکە ھەڵگرتبوو ، ئێمە ئەوکات ھەتا چاڵاوی 24 ڕۆ چوو بوین . شوێنی کارەکەمان بە وەزەو ، تووانایەکی زۆرتر ، ئیدامەدا کە نادیارەکانی ئەو ئەشکەوتە بەسام و خۆفناکە وە دیاری کەوێ، وە ھەنگاوێک بێ بۆ ناسینی دونیای شاراوە . داکشان و ڕۆچوون ھەتاکوو چاڵاوی 26 درێژەی کێشا، ئێرە دوایین شوێنی ئەشکەوتی پڕاو بوو کە دەستمان پێگەیشتبوو ئیدی رێگا بەر بەست بوو . دەست بە کار بووین، ئەوەی دوزیومانە تەوە لەسەر ئەشکەوتی پڕاو ، بە خەریتە و فیلم تۆماری بکەین و بە دونیای بناسێنین. درێژەی ئەشکەوتەکە 1454 میتر کە 5/752 میتر ئەستوونی ئەشکەوتەکەیە کە 278 چاڵاوی گەورە و چکۆلەی تێدایە کە 26 چاڵاو دەبێ بە تەناف و یومار بچینە خووارێ و ھەڵکشێ کە بەرزی چاڵاوی وا ھەیە 40 میترە. وەک چۆن لە ئەستوورەکان داھاتووە، ئەشکەوت نەمادی لە دایک بوون و منداڵانی دایکە، ئێمەش لێرە دا لە دایک بوونی مندالێکی دیکەمان دەدیت بە نێوی ئەشکەوتی پڕاو.
ھەتاکوو ساڵی 1370ی ھەتاوی بەرامبەر 1990ی زایینی لە دوایی گرۆپی ئینگلیزیەکان کارێکی ئەوتۆ لە سەر (پڕاو) نەکرا. ھەوەلین کەس تووانی بەوزە و ئیرادەیەکی بەسۆز ئەو تەلیسمە بشکێنێ و ئەو مێژووە بپێوێ و ئەودا بڕانی 20 ساڵە ڕاست بکاتەوە ، کوردێکی کاکەیی بە نێوی دوکتور حیشمەت حەیدەریان بوو کە مامۆستای زانکۆ و شاخەوانێکی بە ئەزموون بوو و ئەو بێدەنگیەی شکاند و لە ڕەزبەری 1370ی ھەتاوی ئەشکەوتی پڕاوی لەگەڵ گروپەکەی پێوا و بە ساغی ھاتنەوە دەر کە 6 شەو و ڕۆژ لەو تاریکە سەلاتە دا بوون و ئەو ڕۆ کە دوکتور حیشمەت بە بەبری پڕاو ناسراوە. لەوێ بەدووا گروپی زۆرتر ڕویان لە ئەشکەوتی (پڕوا) کرد و پێیدا چوونە خوارێ.
ھەتاکوو ئەوڕۆ 67 ئەشکەوت گەڕ توانیویانە بچنە قاتی ئاخر کە 8 کەسیان ژن بوون کە 5 کەسییان لە گەڕانەوەدا لە نێو ئەشکەوتەکەدا تێداچوون و مردوون کە ویکتوریا و ئەمیر ئەحمەدی ھەر لەوێ دا نێژراون و تەرمیان بۆ ھەمیشە دەستەملانی پڕاو بوون .
لە ڕەزبەری 1384ی ھەتاوی بۆ ھەوەڵین جار کچێکی ئێرانی بە نێوی لەیلا ئەسفەندیاری سەر کەوتووانە چووە قاتی ئاخری ئەشکەوتی (پڕاو)، کە بە داخەوە لە شاخەوانی ھیمالیا لە گەڕانەوە لە سەر گاشربڕومی 2 لە ساڵی 1990ی ھەتاوی ھەڵدێردرا و گیانی بەخت کرد .
لەوی لەم سەفەرەش دا ھاورێمان بوون و بەدڵی ئەو ئەشکەوتە بەسامەدا ڕۆ چوون ، ئەژنۆتان شل نەبوو ، سەر بڵیند و ڕاوەستاوبن ، ھەتا زەردەی خۆری دەم کەلێکی دی و جێژوانێکی تر ماڵ ئاوا.
 
ئەو نووسراوەیە پێشکەش بە کۆترە باریکە کەی مەریوان سارا ئەمجەدی
 
سەلام سماییل سورخ
 
Email:esmailsorkh.salam@gmail.com

 

(((تاران : 20ی سێخوار ساڵی 1392ی زایینی ، ڕۆژی جیھانی کوێستان ، کۆبونەوەی شاخەوانان و ژینگە پارێزانی ئێران.

لە ڕاستەوە بو چەپ: سەلام سماییل سورخ – دوکتور حیشمەت حەیدەریان «ناسراو بە بەبری پڕاو» - سارا ئەمجەدی)))


سەرچاوە :
 
1- ئەشکەوتی پڕاو : دیوید جادسون Dived jadsoun چاپی ھەوەڵ 1973ی زایینی.
 
2- گاھنامە ئەنجوومەنی شاخەوانانی ئێران: ژمارە 12 بەفرانباری1384.
 
3- ئەشکەوتی پڕاو و ڕژدیەکانی: دوکتور حیشمەت حەیدەریان
 
4- کاری مەیدانی خۆم لە سەر ئەشکەوتی پڕاو
 

+ نوشته شده در  چهارشنبه یکم بهمن ۱۳۹۳ساعت 9:46  توسط سرحدرستمی  | 

پیاده روی در حاشیه رودخانه سیروان

در 25 آذرماه به اتفاق 4نفر از همنوردان :آقایان احمد رستمی ،صباح میرانی ،حشمت بهشتی زاده ،وسرحد رستمی درحاشیه رودخانه سیروان به طرف روستای شرکان واز آنجا مجددا از دره شرکان به طرف سیروان وپل ورا پیاده روی کردیم  که بسیار خوش گذشت.  

 

پل ورا (ساعت 9صبح)

 

 روستای ورا وقله نور شاهو

  

باغات روستای شرکان

 

  

ازآبشارهای روستای شرکان

 

 آبشاری دیگر 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه سیزدهم دی ۱۳۹۳ساعت 10:49  توسط سرحدرستمی  | 

پاییزدرباغات دوریسان

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه دوم آذر ۱۳۹۳ساعت 11:57  توسط سرحدرستمی  | 

صعودبه قله 3650 متری اورین خوی

صعود به کوه آورین خوی

 

روستای حصار ارتفاع 2350متر

درروز چهارشنبه تاریخ 15مرداد1393مطابق برنامه سالانه راس ساعت 12ظهراز جلو دفتر گروه با یک دستگاه ون جهت صعودبه قله 3650متری اورین خوی حرکت نمودیم .چون این کوه در مرز قرار دارد ومحل فعالیت حزب کارگران کردستان (پ. ک. ک )است پس باید قبل از صعود با هماهنگی هیئت کوهنوردی خوی مجوز صعود به دست آورد ما شماره هیئت را از سایت آن گرفته وهماهنگی لازم را به عمل آوردیم که در همین جا لازم است از ایشان نهایت تشکر وسپاسگزاری را داشته باشیم. اعضای حاضردراین برنامه آقایان: سیدفاتح حسینی ،کمال حیدری ،احمدرستمی،صباح میرانی ،حشمت بهشتی زاده،سیروس احمدی،پیمان احمدی،دلشاد صالحی،ساسان احمدی وسرحدرستمی بودند.بعدازعبورازشهرهای رونسر ،کامیاران ،سنندج ،دیواندره،سقز،بوکان ،میاندواب ،ارومیه وسلماس راس ساعت یک شب به شهرستان خوی رسیدیم ودرآنجا خوابیدیم صبح فردا طبق هماهنگی قبلی با آقای ضیافتی رئیس هیئت کوهنوردی خوی ایشان را ملاقات نمودیم ومجوز صعودرا گرفتیم ایشان هم زحمت کشیده وآقای اسد زاده را که همکار فرهنگی نیز بودند جهت راهنمایی همراه ما فرستادندکه اززحمات آقای اسد زاده هم تشکر می نماییم . ساعت 7صبح از شهر خوی به طرف کوه اورین حرکت نمودیم واز میان باغات سرسبز ورودخانه ودره سرسبزی رد شدیم تا به جاده ای خاکی ونه چندان مناسب رسیدیم این جاده را بهتراست با سایپا طی کرد اما مابا همان ون طی نمودیم البته در چندین محل مجبور شدیم پیاده شده وبا پا طی مسیر نماییم .بالاخره ساعت نه وده دقیقه به روستای حصاردردامنه کوه اورین رسیدیم .اهالی این روستا کرد زبان هستند واغلب به کار دامداری مشغولند این روستا در ارتفاع 2350متری از سطح دریا قرار دارد وبسیار خنک وخوش آب وهواست .بعداز پیاده شدن از ماشین کاک سلیمان سرایدار زحمتکش پناهگاه به استقبال ما آمدوبا راهنمایی ایشان جهت ارائه مجوز صعود به پایگاه سپاه در داخل روستا رفته ومقدمات صعودرا انجام دادیم وبه طرف پناهگاه حرکت کردیم ازروستا تا پناهگاه حدود یک ربع راه است این پناهگاه بسیار تروتمییز می باشد وکمتر پناهگاهی به این تمییزی وجود دارد واین از زحمات کاک سلیمان می باشدآقای اسد زاده مسیر صعود وتوصیه های لازم را به ما ارائه نمود وچون خودشان کار داشت در پناهگاه ماند.ساعت 10صبح حرکت به سمت قله را شروع کردیم راه از میان مراتع سرسبز روستا می گزرد که هم اکنون علوفه آنرا درو کرده اند ومناظر زیبایی به وجود آورده.مسیر صعود از سمت دره ورودخانه می باشدوشیب آن نرمال است وآب رودخانه رابا جویهایی به اطراف دره هدایت کرده اندومراتع راباآن آبیاری می کنند .هوا ابری وبسیار مفرح وخنک است وهراز چندگاهی می توان خودراباآب جویها وچشمه ها خنک کرداین کوه واقعا پر آب است وچون در محلی قراردارد که اغلب سال بارندگی دارد اصلا گرد وخاک ندارد اسم این کوه که دراصطلاح (اورین )می باشدتلفظ صحیح آن در زبان کردی (هورین) است که به معنای ابری می باشد وواقعا اسم بامسمائی است چون دراین ماه مرداد ابرهای بسیار آنرا پوشانده است ودر رفت وبرگشت تاقله آفتاب زیادی به ما نخورد.راه راازمیان چشمه ها طی نمودیم ودرارتفاع 3000متری به چادرهای عشایرکردرسیدیم که مشغول چرای دامهای خود بودند واین دامها درکنار دریاچه اورین مناظر زیبایی به وجود آورده اندچشمه ای درکنار این دریاچه وجود داردورودخانه کوچکی هم از آن سرچشمه می گیرد وتا روستا ادامه دارد وواقعا زیباست .پس از کمی استراحت وصرف تنقلات در کنار دریاچه به طرف قله حرکت کردیم این مسیر هم شیب نرمال دارد و تمام مسیر صعود به این کوه بدون برخورد با صخره وشیب تند است ساعت یک وپانزده دقیقه بعد از سه ساعت وپانزده دقیقه به قله رسیدیم وشکر خدای خالق جهان را به جا آوردیم از روی قله شهر خوی وباغات بسیار زیاد آن وهمچنین روستاها وکوههای نزدیک مرز ترکیه نمایان است وبرکه های آب زیادی در اطراف واکناف کوه دیده می شود.پس از مقداری استراحت وصرف تنقلات ومطابق معمول رقص کردی وثبت عکس و فیلم برروی قله ساعت 2ازهمان مسیر صعودفرود کرده ودرکنار دریاچه نهارراصرف نمودیم وساعت 5عصربه پناهگاه رسیدیم که کاک سلیمان زحمت کشیده وبرای ما چای آماده کرده بود .بعدازخنک کردن خود وصرف چای به طرف روستا ی حصار حرکت کردیم وساعت6و 30دقیقه بعدازخداحافظی با کاک سلیمان به طرف شهر خوی حرکت کردیم وبعداز بازدیدازآرامگاه شمس تبریزی وصرف شام به طرف ارومیه حرکت کرده وشب را در آنجا خوابیدیم وصبح فردا از طریق شهرهای مهاباد ،بوکان،سقزومریوان ساعت 11شب به پاوه رسیدیم.

خدایا چنان کن سرانجام کار                   تو خوشنود باشی وما رستگار

 

 

 

 

پناهگاه آورین

 

 

 

 دریاچه اورین

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم مرداد ۱۳۹۳ساعت 8:40  توسط سرحدرستمی  | 

گزارش صعودبه قله3850 متری یال کبود نهاوند

گزارش صعود به کوه گرین نهاوند

 

 چشمه بزرگ گاماسیاب

گروه کوهنوردی زاگرس طبق برنامه سالانه خودبه قصدصعودبه قله یال کبود ازارتفاعات گرین نهاوند عظیمت نمود این بار متفاوت ازسفرهای قبلی باتوجه به نزدیکی ماه مبارک رمضان وبرخی مشکلات اعضای گروه فقط چهار نفرازاعضا به اسامی (آقایان سید فاتح حسینی ،پیمان احمدی ،حشمت  بهشتی زاده وتحسین بابایی )دربرنامه شرکت نمودند بنابراین درروز پنجشنبه تاریخ پنجم  تیرماه 1393با یک دستگاه پژو متعلق به آقای پیمان احمدی راس ساعت 2 بعدازظهر ازمحل دفتر گروه حرکت کردیم وساعت حدود شش عصربه نهاوند رسیدیم وبا هماهنگی که قبلا شده بود با یکی از کوهنوردان عزیز نهاوند به اسم آقای میری به طرف سراب گاماسیاب که مبدا حرکت ما به سوی قله است راهی شدیم  ساعت 30/18  به چشمه رسیدیم که به قولی بزرگترین چشمه ایران است وآب گوارا وزیادی دارد.آقای میری مسیرصعودرابه مانشان داده وراهنمائیهای لازم راارائه کردند وازماخداحافظی کردند که دراینجا لازم است ازایشان نهایت تشکروقدردانی راداشته باشیم .ماهم بعدازآماده شدن وبازدیدازچشمه وغارگاماسیاب ساعت 19به طرف پناهگاه اول حرکت کردیم طبق گفته آقای میری جهت رفتن به پناهگاه سه مسیروجودداردمسیردره اول،مسیردره دوم ومسیری که به سنگ خسته نباشید ختم میشود که مامسیر دره اول راانتخاب کردیم دراین دره، انبوهی ازدرختچه های آلبالوی وحشی (بلالوک)قرارداشت که بسیارپرثمرهم بودندوازآنهاتناول نمودیم  سپس دشتی ازگلهای زرد دربرابرمانمایان شد درضمن کل مسیرسرشاربودازبوی خوش ومطبوعی که درهیچ کوه دیگری آنرااستشمام نکرده ایم وازآن لذت می بردیم اما برایمان مشخص نبود که بوی کدامین گل یا گیاه است که این گونه ماراسرخوش کرده است . بعدازحدود دوساعت پیاده روی ساعت21 به  پناهگاه اول رسیدیم که خیلی هم تمیزبودامامتاسفانه شیشه های آن شکسته بود بعدازصرف شام وادای نماز وبگو وبخند فراوان خوابیدیم ووصبح ساعت پنج وسی دقیقه بیدارشده وبعد از صرف صبحانه ساعت 7صبح به سوی پناهگاه دوم راهی شدیم وساعت 9به پناهگاه رسیدیم  که در کنار آن  هنوز برف باقی مانده بود وعشایر هم در آنجا ساکن بودند بعد از صرف تنقلات وچای به طرف قله حرکت کردیم وساعت ده وده دقیقه به قله یال کبود رسیدیم وشکر خدای بزرگ را به جا آوردیم بعد از استراحتی کوتاه وثبت چند عکس وطبق معمول اجرای رقص کردی ساعت 10و45 دقیقه به طرف پایین حرکت نمودیم .درضمن اکثر مسیر آنتن دهی دارد .ساعت12و45دقیقه به پناهگاه اول رسیدیم وبعدازصرف نهارو استراحت ساعت15به طرف چشمه گاماسیاب حرکت کردیم وساعت16وسی دقیقه به کنار چشمه رسیدیم وبعداز شستن سروصورت خنک کردن خود  وتعویض لباسها سوارماشین شده وبه طرف پاوه حرکت کردیم  البته دربازگشت ازسراب زیبای هرسین دیدن کردیم  وساعت 21وسی دقیقه به پاوه رسیدیم .بار دیگر خداوند منان را به خاطر این همه لطف ومهربانی سپاس گزاریم. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خدایا چنان کن سرانجام کار                       تو خشنود باشی وما رستگار

+ نوشته شده در  دوشنبه نهم تیر ۱۳۹۳ساعت 11:20  توسط سرحدرستمی  | 

صعود به قله 3750 متری برم فیروز سپیدان

روز سه شنبه 13 خرداد ماه 1393گروه کوهنوردی زاگرس متشکل از 10 نفر از اعضای خود به اسامی آقایان :سیروس احمدی ،کمال حیدری، حشمت بهشتی زاده،میلاد صالحی،دلشاد صالحی،پیمان احمدی ،ساسان احمدی،صباح میرانی ،طه احمدیان وافراسیاب سلیمانی ساعت 1بعدازضهر درجلو دفتر گروه حاضر شده وسوار یک دستگاه ون شده وبه طرف استان فارس شهرستان سپیدان حرکت کردیمهدف ما صعود به قله برم فیروزاین شهرستان به ارتفاع 3750 متر است.شام را درنزدیکی داران صرف کردیم وساعت 1نصف شب به سمیرم رسیده ودرکنارآبشار دیدنی این شهر شب را به صبح رساندیم بعد از خوردن صبحانه گرفتن چند عکس یادگاریدرکنارآبشار به طرف سپیدان وروستای کمهر حرکت کردیمبا هماهنگی که قبلا با آقای اکبر سیروس کوهنورد گرامی ومهربان شهر سپیدانت شده بود به محل استقرار خود درنزدیکی روستابود ومحل بسیار با صفایی بود رسیدیم که این مکان مجتمع تفریحی بودکه مالک آن آقای سیروس می باشد که ما حدود ساعت 1و30دقیقه ظهربه آنجا رسیدیم  وبا استقبال گرم آقای سیروس  مواجه شدیم بعد ازاستراحت وصرف نهار با هماهنگی آقای سیرس وانتخاب آقا بهرام به عنوان راهنمای گروه کوله ها رابسته وساعت 4بعد از ظهر به طرف قله حرکت کردیم .بعداز یک ساعت ونیم به محل خوش آب وهوایی به نام چهار تنگه رسیدیم ودر آنجا با استقبال یک پیر مرد با تجربه وخوش مشرب به نام آقای فریدونی روبرو شدیم قرار ما این بود که به طرف قله حرکت کنیم اما با پیشنهاد ایشان در همان جا اتراق کردیم البته این مسیر آنتن دهی نداردئ اما خود قله آنتن دهی دارد .بعد از استراحت کوتاهی وادای نماز دو نفر از بچه ها برای جمع آوری هیزم به دامنه کوه رفتند وما هم تصمیم گرفتیم که یک گوسفند را از آقای فریدونی خریداری کرده ودرآنجا ذبح کردیم وهمین کار را نیز انجام دادیم وجای تمامی دوستان خالی شب را با کباب گوشت بره وخوردن چای در کنار آتشی بزرگ تا حدود ساعت 12 شب سپری کردیم وبعد خوابیدیم .ساعت 5و30 دقیقه صبح بیدار شدیم صبحانه مفصلی رابه گوشت وجگر بره صرف کردیم وحدود ساعت 7 صبح به طرف قله به راه افتادیم مسیر مان پر بود از گیاهان خوشبوی چنور .

بعد از عبور از تنگه ویخچالها یی  که در مسیر بود به نزدیکی قله رسیدیم وبعد از استراحتی کوتاه وصرف تنقلات به محل خیلی با صفایی که عشایر نبز در آنجا بودند بعد از دو ساعت ونیم ساعت نه ونیم صبح قله را فتح نمودیم وخدای سبحان را بار دیگر شکر نمودیم وپس از خواندن آوازهای محلی ووسرود ورقص کردی حدود ساعت ده ونیم به طرف دریاچه برم فیروز که در مسیر دیگر فرود بود به راته افتادیم البته در این روز هوا خوشبختانه بسیار صاف بود وخط الرا س دنا به خوبی نمایان بود .حدود ساعت 11 به کنار دریاچه زیبای برم فیروز رسیدیم پس از گرفتن عکس واستراحتی کوتاه به طرف پایین حرکت کردیم وحدود ساعت 12 و15 ذقیقه به پیست اسکی پولاد کف که راننده در انتظار ما بود رسیدیم ودوباره به مجتمع تفریحی آقای اکبر سیروس باز گشتیم ودر آنجا بعد از استحمام وصرف نهار به طرف شیراز حرکت کردیم در اینجا لازم است از زحمات وتلاشهای مجدانه آقای اکبر سیروس تقدیر وتشکر نماییم .

برنامه گروه با رفتن به شیراز ودیدن آثار تاریخی این شهر وتخت جمشید وپاسارگاد ادامه پیدا کرد ودر مسیر برگشت نیز از قلعه فلک الا فلاک خرم آباد نیز دیدن کردیم. ودر پایان بار دیگر خدای بزرگ را هزاران بار شاکریم به خاطر این همه الطاف بیکران که در حق ما داشت واین سفر 2500کیلو متری را با سلامتی طی نمودیم . وساعت 12 شب روز 17 خرداد 1393 در جلو دفتر گروه از ماشین پیاده شدیم.

دریاچه قله برم فیروز 

 

 

 

آبشارسمیرم

مجتمع اقامتی آقای سیروس(آقای سیروس نفر دوم نشسته از راست)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم خرداد ۱۳۹۳ساعت 9:33  توسط سرحدرستمی  | 

چل چه مه یان هه زار چه مه(چهل چشمه یا هزار چشمه)

مقاله ی کاک سلام اسماعیل سرخ

چڵ چەمە یا ھەزار چەمە

 

حه یفە کوێستان بەو سەرە بەرزانەوە ھەر تەم نەبێ

ئەو تەمە پیروزە سایەی لەو سەرانە کەم نەبێ

                                                                                                         (( مامۆستا ھێدی))

شاخەوانەکان ھەڵاتنی ڕۆژ بەر لە ھەموو ، و ئاوا بوونی ڕۆژ دوایی ھەموو کەس دەبیینن.

کێوەکان، کانگای وەدی ھاتنی ئاوی شیرینن ، پاراستنی ژینگە و حەز بە مەسئوولییەت لە بەرامبەر سرۆشت و بوو نەوەرەکانی ، بەرپرس بوونە لە بەرامبەر ژیان و ژیوار.

سروشت و ژینگە بەشێکی گەورە لە سامانی ھەر نەتەوەیەک لە خۆ دەگرێ و ھەستی بەر پرسانەی ھەر نەتەوەیەکە بە بەرامبەر سروشت کە داھاتووی دەستە بەر دەکا و دەی پارێزێ.

ھەر چەند ئەو ساڵ سرۆشت بێ ناز ماوەتەوە و بەفر لە کەمی داوە . مرۆڤ بۆ ویستی خوی و قازانج و بەرژەوەندی کاتی خەریکی وێرانکاری سرۆشت و ئاور تێبەردانی لەوەڕگە و دارستان و لە نێو بردنی ژیواری ئاژەڵە کێویەکان و باڵندە کانە.

ھەر جارێ لە لایەک ھەوایەکی ناساز دێتە گوێ. جادە لێدان لە شاخ و کێوەکان بێ ڕەچاو کردنی یاساو ریسای خوی ، لە نێوبردنی لەوەڕگە و گیاجاڕەکان (بۆ زیادکردنی کێڵگە) و تاپۆسازی ( سەنەد ساز) لەوەڕگە و مەرتەعی میللی لە لایەن ناحەزان و ھەڵپەرستان ھەموو برینێکە کە ساڕێژ نابێتەوە و ھەر جارێ سۆ دەھێنێتەوە . یاساو قانونێک لە گۆڕێ دا نییە کە بەرپنگیان پێ بگرێ و دەستی ئەو ھەڵپەرستانە کورت کاوە. زانایی و فەرھەنگی ژینگە پارێزی بەداخەوە لە قەیران دایەو ئەگەر ھەیە بە دەگمەن لە بەرامبەر ئەو ھەموو کاول کاریە دەستەوستانە و چی پێناکرێ . و کاری خۆ بەخشانە بۆ ئاوەدانی سرۆشت و ژینگە پارێزی لە نێو ئێمەدا بەداخەوە کزە . ئەگەر ئاوا بڕوینە پێش ئەو وێرانکارییە دەبێتە قەیرانێک کە زۆری پێناچی تەڕ و ویشک پێکەوە دەسووتی و قازانجی گشتی و کومەڵگا ( سروشت و ژینگە) بەرەو وێرانی دەڕوا. لەو ھەموو کاول کارییە ماندووین . بۆ حەسانەوەی دڵ و دەرون دەخزێنە باوەشی بەھاری چل چەمە، کە ڕایەخی بەرپێی سۆرە گوڵ و میڵاق و مەنێیە و بە دوندی بەرزی چل چەمە چێژ وەگرین و باوی ھەنگاوەکانمان خۆشتر بێ.

لیزگەی شاخەکانی چل چەمە بەھوی ئەوە لە مەڵبەندێک ھەڵ کەوتووە کە لە شارە پر حەشیمەتەکان دوورە، سرۆشتی چل چەمە ئەو کاول کارییەی تێدا بەدی نەھاتووە کە لە شوێنەکانی دی دەبیندرێ ، بەھۆی ئەوە لە زستان دا لاپاڵ و شیو و دۆڵەکاندا بەفرێکی زۆر لە خۆ دەگرێ ، کە ھەتاکوو ھاوین لە بەرامبەر تیشکی بەتین و پڕشنگ داری خۆر دەمێنیتەوە و ئاو لەوەڕ گەو سرۆشتی ڕازاوە و بە سەدان جۆر گیا و گۆڵی کێوی  دیمەنی تاڤگە و ڕێژاوان لە  قەڵپەزەی ئاوی سەر بەردان کە لە گیاجار و چیمەن و بەر بناران ئاژین دەبن و گیا و گژان دەژێینەوە ، ھانمان دەدا وەڕێ کەوین لە پەنا سرۆشت و شاخی چل چەمە بە بەژنی لوتەکەی شانشین بگیرسێینەوە و سرودی ژیان بخوێنین.

نێوە ڕاستی مانگی گوڵانی سالی 1393ی ھەتاوی (2014 زایینی) بۆ دیتنی ئەو موزە سروشتیە و شاخەوانی چل چەمە شەمی بڕوامان ھەڵ دەبێ و خەم و پەژارەمان دەڕەوێ . کۆڵەکان بە کۆڵەوە وەڕێ دەکەوین ، شەش کەسین کە ھەموو ئەزمونی شاخەوانیمان ھەیە.

کاک ئەسعدی سوبحانی ، خێزان و ھاوسەرم مێھری ئەمیری ، سەییدزادە زوڵێخا ئەکبەری، عەتییە خانم سادقی و میوانێکمان لە لێژنەی (چیای سەوزی مەریوان) کە NGO یەکی ژینگە پارێزە، بە نێوی ڕێزدار سارا ئەمجەدی کە کارناسی باڵا (فوق لیسانس)ی زانستی پزشکییە ، لە زانکوی میللی تارن دەخوێنی و تێزی بڕوانامەی خوی لە سەر جۆرێک ( قالۆنچە ، قولانجە)ی بەدەگمەن بە نێوی عیلمی melodae کە لە کێوەکانی کوردستان دا ماونەتەوە و بۆ عیلمی پزیشکی کەڵکیان لێ وەردەگیرێ، کە لە پازدە ساڵی ڕابردوو بەھووی ئاڵوگوڕی کەش و ھەوا بەرەو گەرمی، زۆرێک لە گیاوگژ و جڕو جانەوەریش تێیدا چوون ، کەلە کونفرانسی ڕۆژی 20 مانگی سێخووار(آذرماه) کە ڕۆژی جیھانی کوێستانە لە تاران ببووە دێوناسمان ، دووبارە بە خێڕھاتنیان پێ دەڵێم و لەو ھەموو زەحمەت و ئەرکە کە بۆ کارەکەی ، تۆژینەوە و تەحقیق لە شاخەکانی کوردستان کێشاویەتی ڕێز دەگرێن و چل چەمە بۆوی دەبێتە ئەزموونێکی دیکە و لە بیر نەکراو ، و ھیوام وایە بە تیشکی کار و زانین و تێکوشان ، چرای پرشنگ داری شەمی بەتینی ڕوناکتر و گەشاوەتر بێ.

یەکێ لە کێوە بەرزەکانی کوردستان دوایی قەندیل و شاھۆ ، لە لیزگەی کێوەکانی زاگرۆس زنجیرە کێوی چل چەمەیە، کە دوندی (شانشین) بە 3200 گەز بەرزایی سییەمین کێوی بەرز لە کوردستان دێتە ئەژمار کە لە 75 کیلومیتری ڕۆژئاوایی باشوری شاری دیوان دەرە ھەڵ کەوتووە. بە ھۆی گیاو گۆڵی خۆڕسک وەکوو: 1- سۆڵان(پامچال) 2- کاشمە 3- لوشە4- پسل5- کۆڵ6- سمور7- ڕێواس8-مەنی9- سورە بنە10- گۆنی 11- کنیواڵ ،  کوڕادە12- پیچک 13- بەرەزا14- سنەوبەر15- قەیتەران16- وەنەوشە17- سالمە 18- شنگ 19- پنگە 20- گیاچایی 21- گۆزروان 22- سیر23- زەرتک 24- کەنگەر 25- ھەڵالە 26- بێژان 27- خاکشیر و بە سەدان گیا و گوڵی دیکە

کە بەشێکی بۆ دەرمان و دەوایی سروشتی دتواندرێ کەڵکی لێ وەرگیرێ ، وەک مووزەیەکی سرۆشتی وایە کە دەبێ بە ھەمووان پاریزگاری لێ بکەیین.

ھاتنی ھەوای گەرم و نماوی بەربڵاوی باران ھێنەری زەریای (مەدیتەرانە) بەرەو خاکی زێڕین و بە بڕشتی کوردستان ، بۆتە ھۆی ئەوە کە کێو و کەژ و دەشت و لاپاڵ و شێو بە گیا و گژو دارو دەوەن دا بپوشرێ، بە گۆڵ و گەون و گەڵا بڕازێتەوە و ئەو مەڵبەندە لە کوردستان، زنجیرە کێوەکانی چل چەمە بەفری زۆر لە خۆ بگرێ و لە ساڵ ھەتاکوو M.M 500 باڕشتی ھەبێ . بەشێک لە گیا و گۆڵی چل چەمە کە بۆ دەواو دەرمان دەتوانرێ کەڵکی لێ وەرگیرێ برتیین لە :

1- چەق چەقە (کاسنی) 2- کەنێرە (اکلیل کوھی) 3- سۆ ، گۆل پەڕ ( انجدان رومی) 4- ڕێزەڵە مارانە( تاج ریزی) 5- کرم کاشور( شقاقل) 6- پێکوڵ (خارخسک) 7- قەیتەران(پرسیاوشان)8- گوڵە بەڕۆنە( افسنتین) 9- پرسە پیرژنە(بابونە گاوی) 10-چاوکوتکە( بابونە زرد) 11- مەزرە( مزرە) 12- جاترە خاسە( آویشن شیرازی) 13- بێژان( پنجە) 14- گۆزروان( گاوزبان) 15- ڕۆنیاس(روناس) ھەڵاڵە( اسپیرا) 17- شڵێرە ( لالە سرنگون) 18- گەز گەزە( گزنە) 19- کەرکۆڵ( شکر تیفال) 20- لاو لاوە مارانە( نیلوفر آبی) 21- جەگەن ( اگیر ترکی) 22- ھێرو ( گل ختمی) 23- مێکوک ( شیرین بیان) 24- زولفا ،  بۆ ئاسم باشە 25- سالمە ( ثعلب گرده) 26- ئەسپون (چوبک) 27- کووزەڵە( بولاغ اوتی) 28- سورە بنە ، قونسور(سالک) 29- کاشمە ( انجدان سفید) 30- سریش ، خوژە ( سریش) 31- وشترخوار (خارشتر) 32- کیوار (کیفار) 33- کەرتەشی ، سەلکەتەشی34- کەرکۆڵ ( شکر تیغال) 35- گۆگەم ، گاومە( گول ماھور) 36-زریزانە(تەلخەک)36- کارگ(قارچ) 38- لۆگانە(لو) 39- ھەڵامە(گیاھی با بوی خوش) و ...

چل چەمە 1- لە باکورەوە بە دێکۆی زەرینە و تیلەکۆی سەقز 2- لە باشورەوە بە دێکوی ساراڵ و مەریوان 3- لە خۆر ھەڵاتەوە بە دیوان دەرە و زەڕینە 4- لە خۆراواوە بە دێکوی خورخوڕەی سەقز نووساوە . بە ھوی ئەوە کە ناوەندی زنجیرە کێو و کوێستانی بە ناو بانگ و زنوێر و بەرز و چڕ و لەوەڕ خۆش و ئاو زۆر و بە دیمەنی ((چل چەمە)) لەم نێوانەدا سەری بەرزی ھەڵێناوە ، بە چل چەمە ناونراوە ، یانی چل چۆم . چوارچۆمی گەورەی 1- چۆمی خوڕ خوڕە 2- چۆمی ساحێب لە باشوری چل چەمەوە 3- چۆمی قزل وەزان لە خۆر ھەڵاتییەوە 4- بەشێک لە چۆمی سیروان کە لە بەر پلەی ساڕال دەچێتە نێو سیروان سەرچاوە دەگرن و ھەرکام لەم چۆمانەش لە دەیان چۆم بەدی ھاتووە.

( بۆ زانیاری زورتر ، ساڕاڵ لە دو وشەی (سار) و (ئال) تێکەڵە : سار یانی وێنە یاکوو سەحرا و دەشت (ئاڵ)ڕەنگی سوری کاڵ یانی سەحراو دەشت و کوێستان پڕ لە گوڵ و گیای سور و کاڵ.

کە 120 ھەزار ھکتار ڕوبەر(مساحت)ی ساڕاڵ بۆوە لە نێوان دیوان دەرە و مەریوان کە بەر پلە و سەرپلەی ساڕاڵ لە خۆ دەگری ، کە ئەوڕ وکە ئەو ڕوبەرە وا نەماوە و زۆری کێڵ دراوە. وە ژمارەی چل لە فەرھەنگی زاراوەی مییلەتی کوردنیشانەی کەماڵ و تەواوی وشکۆیە . کە زمان لە حاستی جووانی چل چەمە لاڵە و کاتی دەچی نازانی لەچی بڕوانی لە گۆڵە سوری ڕێواسەکان، یاکوو لە گۆڵە زەردی سۆڵانەکان،یا لە بسکی گەشی کچی چنور یاکوو بۆنی گۆڵە مێلاق و ھەڵاڵەکان  ھەریم یاکوو دێکوی چل چەمە 666 کیلومیتری چووار گۆشەیە ، دتوانین بلێین گەورەترین پانایی گیا و گۆلی زاگڕوس لە چل چەمە دا خەمڵیون کە لە باکوورە وە 1- بە دیی (یاپەڵ) وە نوساوە 2- لە باشورەوە بە دێی (تەورێز خاتون) و مەزرای (قەفڵانداغی) وە لکاوە3- لە خۆرئاواوە بە ئاواییە کانی ، ئالیجان ، ئاوبارە پاڵی داوە 4- لە خۆر ھەڵاتەوە بە (( عەلیاوا و تەورێزخاتون) وە لکاوە.

لیزگەی شاخە کانی چل چەمە کانگای ئاوە لە زاگرۆس دا کە یەکێ لە چۆمە پڕ ئاوەکانی کوردستان چۆمی خۆرخۆڕە یە کە لە چەندین چۆم سەر چاوە گرتوو لە چل چەمە بەدی دێت و دەڕژێتە سەر (بەنداوی بوکان واتە سەدی کوروشی کەبیر) و چۆمی جەغەتو پێک دێنێ. بەنداوی بۆکان لە لایەن شەریکەی گەورەی وڵاتی (ئوتریش) بەنێوی ئاپۆر APUR لە ماوەی ساڵەکانی 1350-1347 چێ کرا ئەوەی بەنداوەی ھەڵبەست. وە تەواوی شارەکانی بۆکان – سەقز
،  تەورێز و میاندواو ... لە ئاوی ئەو بەنداوە کەڵک وەر دەگرن و تێر ئاو دەبن.

 

 

 

چۆمە بە ھێبەتەکانی چل چەمە:

1- چۆمی شاقەڵا- چۆمی ھەنگ لاوی کە لە شیوە پڕگۆڵ و زەنویرەکانی خۆرھەڵاتی کوێستانی چل چەمە و کوێستانەکانی مزگەوت و میرزا، دووبرا، قەلا تەڕەش، قادر کوژیاوە وە سەر چاوە دەگرێ و دێی نەرگەسەڵە بەجێ دێلێ و لە نێوان دەرەگاوان و نەرگەسەڵەدا چۆمێلکەی دەرەگاوان کە لە کێوی قەبری دەروێش و ڕوکاری باشوور و خۆرھەڵاتی مزگەوت و میرزا سەرچاوە دەگرێ ، تێکەڵاوی دەبێ کە دەڕوا تا نزیکی شاقەڵا- ئەمجار چۆمی کەلەبا- لە کوێستانی کانی میرزا، چۆمی کانی خەسرەو لە کوێستانی بەردەسپی چۆمی سلێماناوا لە کێوی بەردە ڕەشە وە سەرچاوە دەگرێ ، دێتە سەرو ئاواییەکانی ئاڵیجان، ئاوبارە ، عەزیزئاوا بەجێ دێلێ و لە نێوان ئاوای (بست) و (کەکەوسان) دا دەڕژێتە ناو چۆمی بستەوە، لە حاست دێی وزمان بەرەو خۆرئاوا لا دەکاتەوە و بە قەراخی دێکانی(کەکەوسان) و (دەرەویان)ە وشکە دا ، تێ دەپەڕێ و لە ژوور دێ مەولاناواوە وە چۆمی ئیسحاق ئاو تێکەڵاو دەبێ.

2- چۆمی بست : چۆمی بست سێ قۆڵە و لە کوێستانە کانی ھەستێرە ڕەش ، سەر قەڵپەزە ، کێوی قەڵا ،قوڵی زلێخا( پێم وایە ناوی دایکی شێخ حەسەن مەولاناوا زلێخا بووە ، چون لەم شوێنە نوێژی کردووە و قیبلە ( ڕووگە)ی بۆ دیاری کردووە، بەم جێگەیان کوتووە قوڵی یانی قیبلەی زلێخا. شیوی دەلو( دەلو) لە ڕابردودا ئاواییەکی ئاوەدان بووە و شێخ حەسەن مەولاناوا لەم ئاواییە لە دایک بووە( شێخ حەسەن مەولاناوا زانا وە عارفی گەورە لە سال 1073 کۆچی لە ھەوارە دەلو لە نێوان لیزگەی کێوەکانی (چل چەمە)ی خوڕخوڕە  لە ژۆر دێی (بست)ە وە ھاتۆتە دونیاوە – پەرتوکی (الانوار) ھی ئەو زاتەیە لە ڕاھێنان وە دەرس وێژی دا لێھاتوو بووە). کانی چاوڕەش لە بەر ئاو زۆری بە ناو بانگە لە داوێن شانشین ی چل چەمە، و زیاتر لە دو ئاشگیر ئاوی ھەیە (پێم وایە بە نێوی ژنێکی ھەوارنشین ئەو کانییە نێو دێرکراوە) . ھەر وا لە کێوی کەنیشک کوژیاوە سەرچاوە دەگرێ لە نێوان کەکەوسان و وزمان دا تێکەڵاو بە چۆمی شاقەڵا دەبێ ( کە پێی دەوتری دوو ئاوی بست و کەکەوسان).

3- چۆمی خوڕ خوڕە : لە زمانی کوردیدا بە دەنگی ئاوێ دە کوترێ کە لە بەرزاییە وە بێتە خوارێ و قەڵپەز بکا – دێی خوڕخوڕەش لە داوێنی باکووری زنجیرە کێوی بەسام و سەرسەوز و بەرزی چل چەمە لە نێو دوو کێوی بەرزی ئەم زنجیرە کێوە ھەڵکەوتووە – بە ھۆی بەفر و بارانی زۆری ئەم شوێنە بە تایبەت کاتی بەھاران ، لە گشت شیوو دەرەو کەژ و کێو و لاپاڵ و بن بەردان، چاوەکانیان ھەڵ دەقوڵێن. ئاوان بەلیزمەو خوڕ دێتە خوارێ و ڕێژاو و تاڤگان دروست دەکەن، و ئەم چۆمە کە بێرە دا دێتە خوارێ بە خوڕخوڕە ناودێر کراوە ، کە سەرچاوەکەی چل چەمەیە و ھەموو دەچنە سەر چۆمی جەغەتوو ( زرینە رود) . بە پێچەوانەی ئەوەی لە نێومان دا باوە ، جەغەتوو وشەیەکی کوردیە نەک تورکی، چون جەغەتاو لە زمانی کوردی دا بریتییە لە ھەر جۆرە شتێکی تراویلکە کە زەڕنووقاوو کە فەڵوکەی کەوتبێتە سەر، وەک لافاوی کە بە کەف و کوڵەوە ھەستابێ یا وێنەی بەفرێ کە بەھۆی خۆر و گەرمی ھەواوە، توابێتەوە و سەرەکەی کەفی کردبێ، بەم جۆرە شتانە دگوترێ جەغەتاو ، یانێ ئاوی کە بە ھۆی خاکەوە کەفی کردبێ (جەغ) یانی خاک ،( تاوە) یانی ئاوێ کە بە ھۆی توانەوەی بەفر و تەرزە بەدی ھاتبێ.

چل چەمە وەک بووکی ڕازاوە وایە لە لیزگەی شاخەکانی زاگرۆس کە ناوەند و مەکوی ئاوە بۆ ژیان و ئاوەدانی و پێک ھێنەری چۆمە گەورەکانە کە پڕ لە گۆل و گیایە . و ھەر لە بەرە بەیانی مێژووەوە کە ڕابڕدوکانی ئێمە لە داوێنی زاگرۆس دا ئارامیان گرت، کێوەکان بوون بە حەشارگە و جێگای لەنگەری خاکی پاکی نیشتمان ، کە ئاو بۆ ئاوەدانی لە زاگرۆس بووبە مایە و ھەوێنی ژیان، کە بە دوایی دا فەرھەنگ و شارستانییەت لە زاگرۆس دا کەوتە گەشانەوە و بوو بە ھۆی ئەوە رەسەنترین فەرھەنگ لە زاگرۆس دا بگوورێ.

زاگرۆس ناوی لیزگەی کێوێکی بەخێر و بیرە کە لە کێوە کوردنشینەکانی ئارارات وە تا کەنداوی فارس لە باکوورەوە بەرەو باشوور بە درێژایی ھەزار و شەش سەد کیلومیتر سەربەرز و بە دیمەن ڕاوەستاوە. لە سەدان زنجیرە کێوی شان بەشان(متوازی) بەدی ھاتووە . پانیەکەی لە نێوان 160 تا 320 کیلومیتر دایە کە ڕوبەر (مساحت)ی دەبێتە 384 ھەزار کیلومیتری چووار گۆشە ، زۆربەی لوتکەی کێوەکانی زیاتر لە (3000)ھەزار گەز بەرزن، و بڵیندترینیان نوچکەی (زەرد کێو)ی بەختیارییە کە 4547 گەز بەرزە.

کێوەکانی زاگرۆس لە دەورانی سییەمی زەوی ناسی (سنوزوئیک) وە دی ھاتووە.

بەشی کاڕستی( تەپە و دەشتی قسڵی بێ بەھرە)ی زۆر تێدا دەبینرێ . بەشی ناوەند و باشووری ئەم کێوانە لە چین خواردویی ھێڵە پچراوە کانیدا زۆر چاڵ و چۆڵی بازنەیی(گرکانی) تێدایە.

یەکێ لە تایبەتەکانی زاگرۆس، دارستانی بەڕووە کە سامانێکی 5700 ھەزار ساڵەیە کە لە بەرزاییەکان بەروو، مازوار، دارەبەن، قەزوان، بادام، گێوژ،وزم، تەنگز،... دەبیندرێ . بۆ زانیاری زۆرتری خۆێنەران لە سەر داری بەڕوو کە ھێمای سەروەری زاگرۆسە و بەشێک لە شاخەکانی کوردستانی پێ رازاوەتەوە داری بەڕوو ( خانوادە بلوط) ، لە بنەرەت دا لە مەدیتەرانەوە بە ھۆی ڕووداوی سروشتی بۆ شاخەکانی زاگرۆس لە کوردستان و ئێران ھاتووە و گوێزراوەتەوە کە پێشینەی تەمەنی لە زاگرۆس دا 5700 ساڵ ھەتا 5800 ساڵە.

کە داری بەڕوو حەوت بەشن.

1- بەڕوو: دوو بەشە کە بەڕووە خۆشەی پێدەڵێن.

2- داری ویۆڵ : جۆرێک داری بەڕووە ، کە بە دوو جۆر دا بەش دەبێ.

3- داری مازووار: کە سێ بەشە ، کە تەنیا داری مازوار ، مازوو دەگرێ.

کە بەری مازو ، دژ کردە یەکەد (عکس العمل) لە بەرامبەر مێشوو مەگەس کە بە دەوری گەرای مێشوو مەگەس جەغز دەبەستێ و بە دەوری دا دەتەنێ و دەبێتە مازوو ، کە دژ ئافەتە.

کە حەوت جۆرە ، بریتین : 1- مازو 2- گزگل 3- سیچکە 4- قژگە5- لووتەوانە 6- ھەمزە بەگی 7- خرنۆک 8- پۆ خووگە 9- بەرەگەڵا

لە ناو دۆڵ و لاپاڵ و ناو بەردو نوچکەی شاخەکان ، مێرگ و گیاجار و چڕگەنی زۆرە.

کاتێ دەبینی کە زەوی وزاری سارد و سری دوایی زستان،بە تیشکی پڕشنگ داری خۆر بوژاوەتەوە ئەوکاتە بە ھەر لایەکی (چل چەمە)دا دەڕوانی چەمێکی لێ ھەڵ دەقوڵێ و خێر و خۆشی لێ دەبارێ، بە ھەر دەرە و شیوەلێکدا ئاشگیرێ ئاو دێتە خوار، لەو کاتەدایە دڵ و دەرون یەک دەگرێ کە دووبارە ئاوڕێکی دی لە چل چەمە بە دەینەوە. ھەر چەند لە سەر چل چەمە چەند و تارم نووسیوە، بۆم تازە دەبێتەوە کە ئەو نادیارانی کە نەم دیون بە چاوی وردبینەوە لێ بڕوانم و بە پێنووسی دەستم بیان خەمە سەر کاغەز و بۆ بەرەی ئەوڕوو داھاتوو ببێتە سەبەب بۆ پاراستنی ئەو سامانە نەتەوایە تییە. شاخەکان ھێمان ، پێناسەن، نمادی ئەم سامانەیە بۆمان ماوەتەوە. لە بوونی کێوی بەھیبەت و ژینگەی ڕازاوەیە مرۆڤ ھێدی و ھێمنە، بە ڕاھاتن و فێرکاری بیپارێزین.

لیزگەی کێوەکانی چل چەمە بەر بڵاو و بە دەیان دوندو کێوی بەرز لە خۆ دەگرێ وەک شانشین (چل چەمە) ، داڵاش، دووبرا، سوڵتان،ئەفراسیاو، کانی میران، ھەزار مێرگ ، مزگەوتو میرزا، کەڵ کوژ و ....

کێوی چل چەمە(شانشین) بۆ خۆی چەند یاڵی بەربڵاو لە خۆ دەگرێ کە بریتین : 1- کەلە با 2- یاڵ ملە کەوە 3- یاڵی قوڵی زلێخا 4- یاڵ گاوە لال 5- یاڵ بەردە قیبلە 6- یال شانشین 7- یاڵ کاڵ کاڵی 8- یاڵ دلو 9- یاڵ ئەستیرە ڕەش

بەر بڵاوی لیزگەی شاخە کانی چل چەمە ھۆکارێکە کە ورد لێ بڕوانین ، شاخەوانی لەو نێوە دا ئەزموونێکی ترە.

کێوەکانی چل چەمە

1- کێوی مزگەوت و میرزا : لە شاخە بە ھیبەتەکانی چل چەمە دێتە ئەژمار 3050 گەز بەرزایی ھەیە کەوتوتە پشت ئاوایی نەرگسەڵە و لە لایێکەوە لکاوە بە ئاوایی (کۆڵ) و لە لایێک بە ئاوایی ( دۆزەخ دەرە).

2- کێوی ھەنگەلانە: لە شاخە پڕ شکۆدارەکانی چل چەمەیە کە ھاوشانی کێوی سوڵتانەو کەوتۆتە پشت ئاوایی کانی میران.

3- کێوی ھەزار مێرگ: کە لە لایێک لکاوە بە ئاوایی (ھەوارە گەرمە) و لەلایێک بە دوندی شانشین چل چەمە .

4- شانشین ( چل چەمە) : لە بەرزی دا لە زنجیرە کێوەکانی چل چەمەیە تاقانەیە 3200 گەز بڵیندە و لە داوێنی دا بە دەیان کانی پڕ ئاو ھەڵ دەقوڵێ ( کانی چاوڕەش) و لە داوێنی دا مزرای گۆلی سۆڵان ئەو ناوەندەی کردۆتە بەھەشتی خودا کە لە ھەموو لایێک دێن بۆ سەیرانی.

5- کێوی کانی میران: کە لە لایەک لکاوە بە ئاوایی ڕێزاوی و ھاوشانی کێوی ‹‹ دوبرایە››.

6- کێوی دوبرا: ھاوشانی مزگەوت و میرزایە، 3000 گەز بەرزی ھەیە.

7- کێوی سوڵتان : کێوێکی بەسام و ھەیبەتی لیزگەی چل چەمە بە 3184 گەز بەرزی دێتە ئەژمار قوت وەک دەماوەندێکی چکۆلە وایە کە دەڕوانێتە ئاگجە و گوگجەی مەریوان و لە پشت ئاوایی نەرگسەڵە ھەڵ کەوتوۆە.

8- کێوی باشورتی : مەنشور بە ((ھەڵەجاڕ)) ھاوشانی ئاوایی (( ئاگجە))یە.

9- کێوی ھەڵەکۆکان: لە لیزگەی چل چەمەیە کە بە ئاواییەکانی ڕێواسەوکانی کەوو لکاوە.

10- کێوی سەر سێڵاو: لە شاخەکانی چل چەمە دێتە ئەژمار کە ھاوکەوشەنی کێوی کا نێعمەت.

11- کێوی مارەسوورە: کەوتۆتە نێوان ئاوایی ئیسحاق ئاوا و کێوی کا نێعمەت.

12- کێوی قوڵی قاورمێ: کە مەنشوورە بە کێوی (( پشت دەربەند)) لە لایەک لکاوە بە کێوی کانی تاڵە. لە لایەک بە ئاوایی درەوزان و لە لایەک ھاوشانی ئاوایی قزڵ بلاغە.

13- کێوی کانی تاڵە و کێوی بێشکاوی : لکاون بە ئاوایی قزڵ بلاغ و شاقەڵا کە ھاوشانی کێوی دەربەند و بەردە سپییە.

14- کیوی دەرەتەنگێ : ھەڵکەوتووە لە نێوان کیواراوی و پشت دەربەند.

15- کێوی دەربەند: کەوتۆتە پشت ئاوایی شاقەڵا.

16- کێوی کەڵ کوژ: لە کێوەکانی لیزگەی چل چەمەیە کە لکاوە بە ئاوایی تەوەکەڵان و ئاوایی شەریف ئاوا.

17- کێوی گردە قولینگ: لکاوە بە ئاوایی (درەوزان) و ئاوایی(شاقەڵا) -ھەڵکەوتوو پشت کانی شیخ ئەحمەد.

18- کێوی باینچۆ: ھەڵکەوتوو بە ڕوکاری ئاوایی باینچۆ.

19- کێوی داڵاش: یەکێک لە کێوەکانی چل چەمەیە کە زاڵە بە سەر ئاوایی قزڵ بلاغ و دۆزەخ دەرە .

20- کێوی قەجەو کونەقاژ: لە لایەک لکاوە بە کێوی سوڵتان.

21- کیوی کانی با: شاخێکی زۆر بە دیمەنە ، خووارتر لە سۆڵانە سەختە ھەڵکەوتووە ھاوکەوشەنی ئاوایی تەوەکەڵانە.

22- کێوی پەپولە بەھار: یەکێکی دی لە کێوە خنجیلانە کانی چل چەمە دێتە ئەژمار.

23-کێوی باشورتی : لە زنجیرە کێوەکانی چل چەمەیە کە لە داوێنی گۆڵی زەرد ڕەنگی تێدا زۆرە بە تایبەت سروەی بەیانان لە ناو گوڵزار و ھەواری کوێستانان لەو مەڵبەندە ژیانێکی دیکە خەڵات دەکا .

24- کێوی سۆڵانە سەختە: شاخێکی بەرز کە 3150 گەز بلیندایی ھەیە و گۆڵی سوڵانی زۆرە.

25- کێوی گاوەلان : لە لیزگی شاخی چل چەمە دێتە ئەژمار و گیای گاومە ، گۆگەمێ زۆرە.

26- کێوی قەبرە دۆمە: ھەڵکەوتوو نیوان کێوی سوڵتان و دووبرایە.

27- کێوی وڵوشار : کێوێکی بەسام و شکوی چل چەمەیە، نێوان ئاوایی گولچێر و ئاوای سۆفی بلە ھەڵکەوتووە.

28- کێوی بەردی مەلاخدر : ھاو کەوشەنی ئاوایی گولچیرە ، و بیرھێنەری ڕووداوی ڕاوگەی مەلا خدر لەو کێویە کە بۆ خۆی سەر بوردە و داستانێکی ھەیە.

زنجیرە کێوەکانی چل چەمە وەک قەڵایێکی قایم وان کە سەر چاوەی چۆمانن کە بە ھۆی لە خۆ گرتنی ڕیندوە بەفرەکان لە کوردستان دا کانگای ئاو دێتە ئەژمار و ھەر لە بەرە بەیانی مێژووەوە لەنگەری خاکی پاکی کوردستان بووە کە ناسین و پێدا گەڕان ئەرکی سەرشانی ھەموو مروڤێکی دڵ سۆزە کە بۆ ناسین و پاراستنی ئەو موزە سروشتیە کۆتایی نەکەین .

پێویستە وە بیر بێنمەوە کە لە چل چەمە چەندین ھەواری مێژوویی ھەبووە کە لە گەرمێن و کوێستان ھاتوون و لەوەرگەی مەڕ و ماڵاتییان بووە کە ھەواری قوڵینگ ئەحمەد خدر، ھەواری مکائیلە کوێرە ، ھەواری کانی چاوڕەش ، ھەواری جەمین، ھەواری کانی زلێخا لە ھەوارە مەنشوورەکانی چل چەمە دێتە ئەژمار.

لەوەی لەو شاخە وا نییەش ھاورێمان بوون ، لەگەڵ ئێمە چوونە وە نێو ناخی ژیان وە لە گەڵ چل چەمە کەوتنە وت و وێژ و بە ئاوی کانی ((چاوڕەش)) توونیاتیتان شکاند، قەت لە کەلی ھومێد دا نەکەون ، ھەتاکوو زەردەی خۆری دەم کەلێکی دی و زرێوەی مەلە رەنگینەکان بۆ شاخێکی دی و ھەوارێکی تر و جێژوانێکی دیاریکراو مال ئاوا.

                                                             تەواو: سەلام ئیسماعیل سورخ

 

 

 

 

سپاس بو پێزانین بۆ کاک ناجی کانی سانان بەرپرسی ((چیای سەوزی مەریوان)) NGOبۆ ئەو زانیارانەی سەبارەت بە داری بەڕوو پێداین.

سە ر چاوەو پەراوێزەکان :

1- کاری مەیدانی و شاخەوانی خۆم لە سەر چل چەمە لە 15 ساڵی رابردوو ھەتا ئەوڕو .

2- جوغرافیای تاریخی کوردستان – جەلالە دین شافێعی کورد – ساڵی 1378ی ھەتاوی چاپخانەی ن وەالقەلەم تاران.

3- نووسراوەی خۆم: چاپ کراو لە وەرزنامەی کێو ژمارە 13 زستانی 1377- ساڵی چوارم تاران.

4- نووسراوەی خۆم: وەرزنامەی کێو ژمارە32 بەھاری 1381- ساڵی ھەشتەم تاران

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم خرداد ۱۳۹۳ساعت 10:8  توسط سرحدرستمی  | 

مطالب قدیمی‌تر